Ochrona prawna zarządu - sprawy majątkowe i karne
Członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Podobnie za długi spółki odpowiadają wspólnicy spółki jawnej i komplementariusze spółek komandytowej i komandytowo-akcyjnej, a wspólnicy spółki partnerskiej w ograniczonym zakresie. W każdym przypadku osoby dowolnie zaangażowane w spółkę, w tym także udziałowcy spółki z o.o., ponoszą odpowiedzialność na zasadach ogólnych za popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego przy pomocy spółki. Odpowiednie prowadzenie spraw spółki może jednak uchylić takie ryzyko i zabezpieczyć przed odpowiedzialnością karną lub majątkową.
Wybrane usługi dodatkowe chroniące zarząd przed odpowiedzialnością karną i majątkową:
- sporządzanie opinii ekonomiczno-prawnych chroniących zarząd przed odpowiedzialnością majątkową z tytułu ryzyka gospodarczego — art. 293 § 3 Kodeksu spółek handlowych: brak naruszenia obowiązku dołożenia staranności wynikającej z zawodowego charakteru działalności, jeżeli postępując w sposób lojalny wobec spółki, zarząd działa w granicach uzasadnionego ryzyka gospodarczego, w tym na podstawie informacji, analiz i opinii, które powinny być w danych okolicznościach uwzględnione przy dokonywaniu starannej oceny realizowanej operacji.
- weryfikacja wiarygodności kontrahentów z Polski i innych państw (wywiad gospodarczy), ze szczególnym uwzględnieniem Wielkiej Brytanii oraz byłych republik ZSRR — zmniejszenie ryzyka przypisania świadomego współsprawstwa przestępstwa z nieuczciwym kontrahentem, np. uwikłania w karuzelę vatowską, pranie brudnych pieniędzy albo oszustwo lub niegospodarność na szkodę spółki,
- kontrola wypełnienia przesłanki do ogłoszenia upadłości lub restrukturyzacji — art. 299 § 3 Kodeksu spółek handlowych: terminowe złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenie układu z wierzycielami zwalnia członków zarządu od solidarnej odpowiedzialności ich całym prywatnym majątkiem z niewypłacalną spółką za spłatę jej długów (brak terminowego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki prawa handlowego wypełnia również znamiona przestępstwa),
- sporządzanie analiz prawno-ekonomicznych zmierzających do wykazania, że pomimo braku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub podjęcia innych wymaganych działań, wierzyciel nie poniósł szkody, majątek spółki nie został uszczuplony na jego szkodę, co również zdejmuje odpowiedzialność solidarną z zarządu,
- kontrola stanu podbilansowego — art. 189 § 2 Kodeksu spółek handlowych: udziałowiec nie może otrzymywać wypłat z majątku spółki potrzebnego do pełnego pokrycia kapitału zakładowego, w tym jakichkolwiek wypłat wynikających ze stosunków korporacyjnych i kontraktowych zachodzących między spółką i wspólnikami, co na podstawie art. 198 § 1 Kodeksu spółek handlowych tworzy roszczenie o zwrot wypłaty wobec udziałowców i solidarnie członków zarządu, jeśli dopuścili do takiej wypłaty,
- monitoring rozliczeń spółki z uwzględnieniem ryzyka popełnienia przestępstw na szkodę wierzycieli lub niegospodarności — zawiadomimy Cię, jeśli dana transakcja będzie rodziła ryzyko przypisania winy za przestępstwa z:
— art. 302 § 1 Kodeksu karnego: faworyzowanie dłużników (rozliczanie tylko wybranych wierzycieli, na szkodę pozostałych),
— art. 300 § 1 - 3 Kodeksu karnego: marnotrawienie lub ukrywanie majątku na szkodę wierzycieli (dyspozycje majątkowe, które mogą zostać zakwalifikowane przez organa ścigania jako przestępstwa uszczuplania wypłacalności spółki, w tym transakcje udaremniające egzekucję komorniczą lub wykonanie orzeczenia sądowego),
— art. 301 § 2 i 3 Kodeksu karnego: niegospodarność umyślna lub nieumyślna (doprowadzenie do upadłości lub niewypłacalności na szkodę wierzycieli, w tym w sposób lekkomyślny poprzez np. zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście sprzecznych z zasadami gospodarowania),
— art. 296 § 1 - 4 Kodeksu karnego: działanie na szkodę majątkową spółki (realizacja transakcji na szkodę majątkową podmiotu gospodarczego poprzez nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków, np. zawieranie nieuzasadnionych ekonomicznie umów, w tym również sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody majątkowej),
— art. 586 Kodeksu spółek handlowych: brak złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki niewypłacalnej (zaniechanie obowiązku prawnego spoczywającego na członkach zarządu pomimo wystąpienia ustawowych obligatoryjnych przesłanek).
Wyrok skazujacy w procesie karnym również wiąże się z obowiązkiem naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem z prywatnego majątku sprawcy takiego czynu.
Odpowiedzialność majątkowa członka zarządu
— Odpowiedzialność członków zarządu za niespłacalne długi spółki
Art. 299. § 1 Kodeksu spółek handlowych: Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.
§ 2. Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, o której mowa w § 1, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.
— Obowiązek zwrotu kwoty wypłaconej udziałowcowi z naruszeniem przepisów
Art. 189. § 2 Kodeksu spółek handlowych: Wspólnicy nie mogą otrzymywać z jakiegokolwiek tytułu wypłat z majątku spółki potrzebnego do pełnego pokrycia kapitału zakładowego.
Art. 198. § 1 Kodeksu spółek handlowych: Wspólnik, który wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki otrzymał wypłatę (odbiorca), obowiązany jest do jej zwrotu. Członkowie organów spółki, którzy ponoszą odpowiedzialność za taką wypłatę, odpowiadają za jej zwrot spółce solidarnie z odbiorcą.
Odpowiedzialność karna członków zarządu i innych osób odpowiedzialnych za prowadzenie spraw spółki (wspólników, komplementariuszy, kadry kierowniczej itp.)
— Faworyzowanie wybranych dłużników
Art. 302. § 1 Kodeksu karnego: Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, nie mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli, spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych, czym działa na szkodę pozostałych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
— Marnotrawienie lub ukrywanie majątku na szkodę wierzycieli
Art. 300. § 1 Kodeksu karnego: Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki zajęcia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Jeżeli czyn określony w § 1 wyrządził szkodę wielu wierzycielom, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
— Niegospodarność umyślna lub nieumyślna
Art. 301. § 2 Kodeksu karnego: Tej samej karze [pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.] podlega, kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli doprowadza do swojej upadłości lub niewypłacalności.
§ 3. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli w sposób lekkomyślny doprowadza do swojej upadłości lub niewypłacalności, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku, zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście sprzecznych z zasadami gospodarowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
— Działanie na szkodę majątkową spółki
Art. 296. § 1 Kodeksu karnego: Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 1a. Jeżeli sprawca, o którym mowa w § 1, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 1a działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 2 wyrządza szkodę majątkową w wielkich rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 3 działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
— Rozszerzenie odpowiedzialności karnej na inne osoby
Art. 308 Kodeksu karnego: Za przestępstwa określone w tym rozdziale odpowiada jak dłużnik lub wierzyciel, kto, na podstawie przepisu prawnego, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania, zajmuje się sprawami majątkowymi innej osoby prawnej, fizycznej, grupy osób lub podmiotu niemającego osobowości prawnej.
— Brak złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki niewypłacalnej
Art. 586 Kodeksu spółek handlowych: Kto, będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki - podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.